Ειδική Αγωγή


Άτομα με ειδικές ανάγκες σύμφωνα με το νόμο 1566/85 θεωρούνται τα πρόσωπα τα οποία από οργανικά, ψυχικά ή κοινωνικά αίτια παρουσιάζουν καθυστερήσεις, αναπηρίες ή διαταραχές στη γενικότερη ψυχοσωματική κατάσταση ή στις επιμέρους λειτουργίες τους και σε βαθμό που δυσκολεύεται ή παρεμποδίζεται σοβαρά η παρακολούθηση της γενικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης, η δυνατότητα ένταξής τους στην παραγωγική διαδικασία και η αλληλοαποδοχή τους με το κοινωνικό σύνολο. Στα άτομα με ειδικές ανάγκες περιλαμβάνονται ιδίως: Οι τυφλοί και όσοι έχουν σοβαρές διαταραχές στην όραση, οι κωφοί και οι βαρήκοοι, όσοι έχουν κινητικές διαταραχές, όσοι έχουν διανοητική καθυστέρηση, όσοι εμφανίζουν επιμέρους δυσκολίες στη μάθηση (δυσλεξία, διαταραχή λόγου και άλλα) ή είναι γενικά δυσπροσάρμοστοι, όσοι πάσχουν από ψυχικές νόσους και συναισθηματικές αναστολές, οι επιληπτικοί, οι χανσενικοί, όσοι πάσχουν από ασθένειες που απαιτούν μακρόχρονη θεραπεία και παραμονή σε νοσηλευτικά ιδρύματα, κλινικές ή πρεβαντόρια και κάθε άτομο που δεν ανήκει σε μια από τις παραπάνω περιπτώσεις και που παρουσιάζει διαταραχή της προσωπικότητας από οποιαδήποτε αιτία.


Ιδιαίτερα δύσκολο θέμα είναι οι προβληματικές συμπεριφορές. Τις περισσότερες φορές το παιδί με προβλήματα συμπεριφοράς δεν έχει ακούσει ποτέ έναν καλό λόγο, ένα μπράβο, μπορεί να μην του δόθηκε ποτέ η ευκαιρία να βγάλει τα καλά στοιχεία που σίγουρα έχει μέσα του, μπορεί στο σπίτι του να υπάρχουν σοβαρές δυσκολίες. Το ελάττωμά του -μικρό ή μεγάλο- στα μάτια του μεγιστοποιείται και το κάνει να νοιώθει κατώτερο, αδικημένο, ανυπεράσπιστο ανάμεσα σε εχθρικά και άγνωστα πρόσωπα που έρχονται καταπάνω του. Το παιδί που κουτσαίνει, δε βλέπει ή δεν ακούει καλά, τραυλίζει, κατουριέται, ντρέπεται, φοβάται, τσακώνεται, ξεσπάει ή κλείνεται στον εαυτό του, δεν πειθαρχεί και δεν υπακούει, μιλάει άσχημα, λέει ψέματα, κλέβει κι ένα σωρό άλλα προβλήματα που μπορεί να παρουσιάζει, έχει μάθει τις περισσότερες φορές, να το αντιμετωπίζουν με τιμωρία, αποκλεισμό και εκφοβισμό. Και βέβαια κανένα πρόβλημα δε λύνεται έτσι αλλά εμείς κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας και βγάζουμε τα δικά μας προβλήματα και συμπλέγματα πάνω σ’ ένα αδύναμο και ανυπεράσπιστο τις περισσότερες φορές πλάσμα. Πως μπορεί να νοιώθει ένα παιδάκι με χίλιες δυο ανασφάλειες και φοβίες, ακούγοντας αγριοφωνάρες, προσβολές και απειλές; Ίσως το διακατέχει το αίσθημα του Οδυσσέα και των συντρόφων του μπροστά στον Πολύφημο.


Ας απλώσουμε χέρι βοήθειας και αγάπης σ’ αυτά το αδικημένα από τη φύση ή την κοινωνία παιδιά και ας καταφέρουμε να τα κάνουμε να νοιώσουν πως υπάρχουν άνθρωποι που το αγαπούν, πως έχει φίλους, πως ανήκει κάπου, πως κάποιος μπορεί να το βοηθήσει κι αυτό μπορεί να ακουμπήσει κάπου. Ο Καιάδας στην εποχή μας δε μπορεί να είναι η απάντηση στα προβλήματα των συνανθρώπων μας. Μερικές φορές αναρωτιέμαι μήπως τελικά στο μέτρο των δυνατοτήτων μας απαντάμε με τον Καιάδα σ’ όσους έχουν την ατυχία της διαφορετικότητας από εμάς. Μήπως η αποβολή και η απόρριψη, η προβολή και η ποινή είναι οι μόνοι τρόποι απάντησης στους συνανθρώπους μας που έχουν ή εκδηλώνουν προβλήματα και διαφορετικό τρόπο μάθησης.


Η έννοια της διαφορετικότητας, επίσημα τουλάχιστον, δεν σημαίνει μειονεξία, αλλά στοιχείο διάκρισης από άλλα άτομα ή ομάδες όσον αφορά χαρακτηριστικά, ικανότητες ή ανάγκες. Το εκπαιδευτικό σύστημα οφείλει να εκπαιδεύει ισότιμα όλα τα παιδιά, να δημιουργεί τις κατάλληλες συνθήκες, να χρησιμοποιεί τα κατάλληλα μέσα, υλικά, προγράμματα και μεθόδους διδασκαλίας αξιοποιώντας τη διαφορετικότητα θετικά. Η διαφορετικότητα είναι χαρακτηρισμός που αποδίδεται, σε άτομα και ομάδες, με την κοινωνική κατηγοριοποίηση. Επειδή η κατηγοριοποίηση μας δίνει τη δυνατότητα να γνωρίζουμε ή να πούμε πολλά πράγματα από λίγα στοιχεία, να μάθουμε ή να συγκρατούμε λίγα πράγματα με βάση πολλά στοιχεία, πιστεύουμε πως η κατηγοριοποίηση τελικά γίνεται ουσιαστικό στοιχείο της μαθησιακής διαδικασίας, διαμορφώνοντας στάσεις και συμπεριφορές τόσο μεταξύ των μαθητών, όσο και ανάμεσα σε μαθητές και εκπαιδευτικούς, οι οποίες πολλές φορές δεν έχουν σχέση με τις πραγματικές καταστάσεις, γενικεύοντας θετικά ή αρνητικά χαρακτηριστικά των παιδιών…


Πώς μπορούμε να βοηθήσουμε…